หย่าแล้ว อดีตสามีเสียชีวิต ยังมีสิทธิ์รับเงินแม่ม่ายสวิตเซอร์แลนด์หรือไม่?

01เงินแม่ม่ายมาจากระบบไหนบ้าง?

AHV (Alters- und Hinterlassenenversicherung) คือระบบประกันชราภาพและผู้สูญเสียบุคคลในครอบครัว หรือเสาที่ 1 เงินแม่ม่ายเรียก Witwenrente เป็นสิทธิตามกฎหมาย ไม่ใช่เงินมรดกหรือการถอนเงินสะสมของอดีตสามี

Pensionskasse / BVG คือกองทุนบำนาญจากการทำงาน หรือเสาที่ 2 การได้รับเงินสำหรับอดีตคู่สมรสขึ้นกับเงื่อนไขทางกฎหมายและข้อบังคับกองทุน

02หย่าแล้ว เมื่อใดจึงมีสิทธิเงินแม่ม่าย AHV?

เอกสารทางการ Merkblatt 3.03 (1 มกราคม 2026) กำหนดว่าผู้หญิงที่หย่าแล้วอาจมีสิทธิเมื่ออดีตคู่สมรสเสียชีวิต หากเข้าเงื่อนไข อย่างใดอย่างหนึ่ง ดังนี้

กรณี 1 — สมรสอย่างน้อย 10 ปี และมีลูก

ตัวอย่าง: แต่งงาน 12 ปี มีลูกหนึ่งคน หย่าตอนลูกอายุ 8 ปี และอดีตสามีเสียชีวิตตอนลูกอายุ 23 ปี อาจมีสิทธิแม้ลูกโตแล้ว ทั้งนี้คำว่า “มีลูก” ตาม AHV ต้องพิจารณาความเป็นบิดามารดาตามกฎหมาย ไม่ควรสรุปว่าต้องเป็นลูกกับอดีตคู่สมรสที่เสียชีวิตเสมอไป

กรณี 2 — สมรสอย่างน้อย 10 ปี และอายุมากกว่า 45 ปีเมื่อหย่า

ตัวอย่าง: แต่งงาน 14 ปี ไม่มีลูก หย่าตอนอายุ 48 ปี แล้วอดีตสามีเสียชีวิตในภายหลัง อาจเข้าเงื่อนไขนี้ได้

หมายเหตุเรื่องอายุ: ข้อความทางการใช้คำว่า älter als 45 Jahre (อายุมากกว่า 45 ปี) ไม่ใช่การถือว่าอายุครบ 45 ปีพอดีแล้วเข้าเกณฑ์โดยอัตโนมัติ

กรณี 3 — ลูกคนเล็กอายุครบ 18 ปีหลังจากแม่มีอายุครบ 45 ปี

ตัวอย่าง: แต่งงาน 7 ปี หย่าตอนอายุ 40 ปี โดยลูกคนเล็กอายุ 12 ปี เมื่อเด็กอายุครบ 18 ปี แม่จะมีอายุ 46 ปี จึงอาจเข้าเงื่อนไขนี้ แม้แต่งงานไม่ครบ 10 ปี

กรณี 4 — ไม่เข้าข้อ 1–3 แต่ลูกคนเล็กยังอายุต่ำกว่า 18 ปี

อาจมีสิทธิเงินแม่ม่าย จนลูกคนเล็กอายุครบ 18 ปี หากไม่มีเงื่อนไขอื่นให้รับต่อ เช่น แต่งงาน 5 ปี หย่าตอนอายุ 30 ปี และอดีตสามีเสียชีวิตเมื่อเด็กอายุ 12 ปี

ตัวอย่างทั้งหมดสมมุติว่าผู้เสียชีวิตมีระยะสมทบ AHV ที่นับได้อย่างน้อยหนึ่งปี และผู้ขอมีคุณสมบัติด้านสัญชาติและถิ่นพำนักตามกฎหมายด้วย

03ถ้าอดีตสามีแต่งงานใหม่แล้ว สิทธิเราหมดไหม?

การที่ผู้เสียชีวิตแต่งงานใหม่ไม่ตัดสิทธิ AHV ของอดีตภรรยาโดยอัตโนมัติ อดีตภรรยาและคู่สมรสปัจจุบันของผู้เสียชีวิตอาจต่างมีสิทธิเมื่อเข้าเงื่อนไขที่กฎหมายกำหนด แต่ต้องให้ Ausgleichskasse วินิจฉัยแยกกัน

กลับกัน หาก ตัวผู้รับเงินแม่ม่ายแต่งงานใหม่เอง สิทธิเงินแม่ม่าย AHV โดยทั่วไปสิ้นสุดเมื่อสมรสใหม่ และกรณีการสมรสครั้งใหม่สิ้นสุดลง อาจมีเงื่อนไขการกลับมาของสิทธิที่ต้องตรวจเป็นรายกรณี

04เงินแม่ม่าย AHV ได้เดือนละเท่าไหร่?

โดยทั่วไปเงินบำนาญแม่ม่ายหรือพ่อม่าย AHV มีฐานเทียบเท่า 80% ของบำนาญชราภาพที่คำนวณจากข้อมูลผู้เสียชีวิต อัตราขึ้นกับรายได้และระยะเวลาสมทบที่นับได้ ไม่ใช่เงินเดือนสุดท้ายหรือยอดทรัพย์สินของผู้เสียชีวิต

อัตราปี 2027 มีผลตั้งแต่ 1 มกราคม 2027 ตามการปรับอัตราที่ประกาศแล้ว ตารางนี้เป็น บำนาญเต็มตามระยะสมทบ เท่านั้น หากระยะเวลาสมทบไม่ครบ เงินจริงอาจต่ำกว่าตัวเลขขั้นต่ำในตารางได้

05สิทธิจาก Pensionskasse หลังหย่า ต่างอย่างไร?

สำหรับสิทธิขั้นต่ำตาม BVV 2 มาตรา 20 ต้องตรวจอย่างน้อยสองเรื่อง คือ เคยสมรสกัน 10 ปีขึ้นไป และ คำพิพากษาหย่ากำหนดสิทธิเงินบำนาญ ตามประเภทที่กฎหมายยอมรับ เช่น เงินเลี้ยงดูอดีตคู่สมรสตาม ZGB มาตรา 126 วรรค 1 หรือเงินชดเชยในรูปบำนาญตามมาตรา 124e วรรค 1

การแบ่งยอดเงินในกองทุนตอนหย่า (Vorsorgeausgleich) กับสิทธิเงินผู้สูญเสียคู่สมรสหลังเสียชีวิต เป็นคนละสิทธิ เช่นเดียวกับเงินเลี้ยงดูบุตรที่ไม่ใช่เงินเลี้ยงดูอดีตคู่สมรส

แม้เข้าเงื่อนไขก็ ไม่รับประกันว่าได้ CHF 1,000 เต็มจำนวน กองทุนอาจลดเงินตามกฎประสานผลประโยชน์กับ AHV โดยเฉพาะส่วนที่เกินสิทธิเงินบำนาญที่ระบุในคำพิพากษา ทั้งนี้การนำ AHV มาคิดมีข้อจำกัดตาม BVV 2 มาตรา 20

หากเป็นคำพิพากษาหย่าเก่าก่อนปี 2017 หรือต้องการตรวจสิทธิส่วนเกินขั้นต่ำ (Überobligatorium) ควรขอให้กองทุนตรวจบทเฉพาะกาลและข้อบังคับของตนเป็นลายลักษณ์อักษร

06ลูกมีสิทธิรับเงินบำนาญเด็กกำพร้าแยกหรือไม่?

มีได้ค่ะ การหย่าไม่ได้ตัดสิทธิของลูกโดยอัตโนมัติ เมื่อพ่อหรือแม่เสียชีวิต ลูกอาจได้รับเงินบำนาญเด็กกำพร้า (Waisenrente) จาก AHV จนถึงอายุ 18 ปี หรือขณะอยู่ระหว่างการศึกษาตามเงื่อนไขจนสำเร็จการศึกษา แต่ไม่เกินอายุ 25 ปี

อัตราบำนาญเด็กกำพร้า AHV ปี 2026 แบบเต็มกรณีเสียชีวิตหนึ่งคนคือ CHF 504–1,008 ต่อเดือน หากระยะสมทบไม่ครบอาจได้ต่ำกว่าอัตราบำนาญเต็ม และยังอาจมีเงินเด็กกำพร้าจาก Pensionskasse เพิ่มเติมถ้าครบเงื่อนไข

สิทธิของลูกเป็นอีกเรื่องหนึ่ง ไม่ใช่เงินแม่ม่ายของอดีตภรรยาหรือเงินพ่อม่ายของอดีตสามี

07รับเงินแม่ม่ายอยู่แล้ว ถึงวัยเกษียณจะได้สองก้อนหรือไม่?

AHV ไม่จ่ายบำนาญชราภาพและบำนาญแม่ม่ายเต็มจำนวนสองก้อนพร้อมกัน เมื่อมีสิทธิทั้งสองประเภท หน่วยงาน AHV เปรียบเทียบตามกฎหมายและจ่ายประเภทที่สูงกว่าโดยดู ยอดรวมรายปี ซึ่งตั้งแต่ปี 2026 ฝั่งบำนาญชราภาพรวมเงินงวดที่ 13 ด้วย

ตัวอย่างนี้ยอดเงินชราภาพรวมปีสูงกว่า CHF 500 แม้ต่อเดือนจะต่ำกว่า ส่วนผู้ที่ถึงอายุอ้างอิงแล้วก่อนวันที่ 1 มกราคม 2026 และรับเงินผู้สูญเสียคู่สมรสอยู่ มี กฎเปลี่ยนผ่านและสิทธิเลือกภายใน 30 วันหลังได้รับหนังสือแจ้งในกรณีที่เข้าเงื่อนไข จึงควรอ่านหนังสือจาก AHV ให้ครบ

เงินแม่ม่าย/พ่อม่ายและเด็กกำพร้า ไม่มีงวดที่ 13 ส่วนเงินบำนาญชราภาพ AHV มีงวดที่ 13 ตามกฎที่มีผลตั้งแต่ปี 2026

08หย่าแล้วกลับไทย ยังรับเงินแม่ม่าย AHV ได้ไหม?

อาจรับต่อได้ แม้ถือสัญชาติไทยเพียงอย่างเดียว เพราะสำนักงานประกันสังคมสวิสสำหรับผู้อยู่ต่างประเทศ (ZAS) มีข้อยกเว้นเรื่องเงินบำนาญผู้สูญเสียคู่สมรส

ตามหลักทั่วไป ผู้ถือสัญชาติของประเทศที่ไม่มีข้อตกลงประกันสังคมกับสวิตเซอร์แลนด์อาจไม่มีสิทธิส่งออก บำนาญชราภาพ AHV ของตัวเอง เมื่อย้ายถิ่นพำนักออกนอกสวิตเซอร์แลนด์ แต่หากเป็น เงินผู้สูญเสียคู่สมรส และผู้เสียชีวิตถือสัญชาติสวิสหรือประเทศที่ทำข้อตกลงกับสวิตเซอร์แลนด์ ผู้รับอาจยังมีสิทธิได้เงินในต่างประเทศ

การรับเงินแม่ม่ายในไทยไม่ได้แปลว่าจะรับบำนาญชราภาพ AHV ของตัวเองในไทยได้เสมอ และการขอคืนเงินสมทบ AHV อาจกระทบสิทธิเงินบำนาญด้วย จึงต้องตรวจแยกก่อนยื่นคำขอคืนเงินสมทบหรือย้ายถิ่นพำนัก

09ต้องยื่นขอสิทธิและเตรียมเอกสารอย่างไร?

1. AHV: ติดต่อ Ausgleichskasse ที่รับผิดชอบผู้เสียชีวิต หรือหากพำนักต่างประเทศ ให้ดูขั้นตอนเฉพาะสัญชาติบนเว็บไซต์ ZAS/SAK ก่อนเลือกแบบฟอร์ม
2. Pensionskasse: ติดต่อกองทุนของผู้เสียชีวิตแยกต่างหาก ขอให้ตรวจคำพิพากษาหย่าและข้อบังคับกองทุน
3. เอกสารหลัก: หนังสือเดินทาง เลข AHV หลักฐานการสมรสและการหย่า คำพิพากษาหย่า (Scheidungsurteil) หลักฐานการเสียชีวิต หลักฐานของบุตร และเอกสารที่หน่วยงานร้องขอ

สำหรับผู้ที่พำนักในสวิตเซอร์แลนด์ แบบฟอร์มขอเงินผู้สูญเสียคู่สมรสทั่วไปคือ 318.371 หากอยู่ต่างประเทศ ต้องตรวจคำแนะนำของ SAK เพราะขั้นตอนและแบบฟอร์มอาจแตกต่าง

สิทธิ AHV โดยทั่วไปเริ่มจากวันแรกของเดือนถัดจากเดือนเสียชีวิตเมื่อครบเงื่อนไข ไม่ควรรอโดยไม่ยื่นคำขอ

สรุปก่อนจบ

การหย่าไม่ทำให้สิทธิเงินผู้สูญเสียคู่สมรสหายไปทั้งหมดเสมอไปค่ะ AHV เน้นเงื่อนไขอายุ ปีที่สมรส และบุตร ส่วน Pensionskasse ต้องอ่านคำพิพากษาหย่าประกอบกับข้อบังคับกองทุน และถ้าจะกลับไทย ต้องตรวจสิทธิรับเงินในต่างประเทศต่างหาก

เอกสารคำพิพากษาหย่าจึงควรเก็บไว้ เพราะอาจเกี่ยวข้องกับสิทธิทางการเงินในอนาคต แม้การสมรสจะสิ้นสุดไปแล้วค่ะ