คำตอบสั้น ๆ: AHV ของตัวเองไม่ได้หายไป แต่เมื่อถึงวัยเกษียณ ระบบไม่ได้จ่ายบำนาญแม่ม่ายกับบำนาญชราภาพของตัวเองเต็มสองก้อนพร้อมกัน โดยหลัก AHV จะเปรียบเทียบยอดรายปีของสิทธิทั้งสอง โดยรวมบำนาญชราภาพเดือนที่ 13 และจ่ายสิทธิที่สูงกว่า
AHV ของตัวเองยังถูกนำมาคำนวณ
การได้รับบำนาญแม่ม่ายไม่ได้ลบประวัติ AHV ของผู้รับ เมื่อถึงอายุอ้างอิง บำนาญชราภาพของตนเองจะถูกคำนวณจากประวัติประกันและรายได้ที่เกี่ยวข้อง เช่น ระยะเวลาสมทบ รายได้ที่บันทึกในบัญชี AHV การแบ่งรายได้ช่วงสมรส (Splitting) และเครดิตเลี้ยงดูบุตรหรือดูแลบุคคล หากมี
ไม่ได้บวกเงินสองก้อนเต็มเข้าด้วยกัน
หากบุคคลหนึ่งมีสิทธิทั้งบำนาญผู้รอดชีวิตและบำนาญชราภาพพร้อมกัน AHV จะไม่จ่ายทั้งสองก้อนเต็มพร้อมกัน แต่จะเปรียบเทียบยอดรายปีและจ่ายเพียงบำนาญที่มียอดรายปีสูงกว่า ฝั่งชราภาพต้องรวมเงินเดือนที่ 13 และ Rentenzuschlag สำหรับผู้หญิงรุ่นเปลี่ยนผ่าน AHV 21 หากมีสิทธิ แต่ห้ามนำเงินเพิ่ม AHV 21 ไปคูณเป็นงวดที่ 13 เพราะเงินเพิ่มชนิดนี้ไม่รวมอยู่ในฐานคำนวณบำนาญชราภาพงวดที่ 13
ตัวอย่างยอดคงที่ครบปีและไม่มีเงินเพิ่ม AHV 21: บำนาญแม่ม่าย CHF 1,700 × 12 = CHF 20,400 ต่อปี เทียบกับบำนาญชราภาพที่รวมเงินเพิ่มสำหรับผู้เป็นม่ายแล้ว CHF 1,600 × 13 = CHF 20,800 ต่อปี แม้ชราภาพรายเดือนต่ำกว่า แต่ยอดรายปีสูงกว่า CHF 400 จึงเป็นสิทธิที่สูงกว่า ไม่ได้นำสองบำนาญมาบวกกัน หากเริ่มรับระหว่างปีหรือยอดเปลี่ยน ให้ Ausgleichskasse คำนวณจริง ไม่ใช้สูตร × 13 โดยอัตโนมัติ
ถ้ามีเงินเพิ่ม AHV 21: สมมติบำนาญชราภาพส่วนปกติ CHF 1,600 ต่อเดือน และมี Rentenzuschlag AHV 21 เพิ่ม CHF 50 ต่อเดือน โดยรับครบปี ยอดรวมตัวอย่างคือ (CHF 1,600 × 13) + (CHF 50 × 12) = CHF 21,400 ต่อปี ไม่ใช่ CHF 1,650 × 13 = CHF 21,450 เพราะเงินเพิ่ม AHV 21 จ่าย 12 งวดและไม่นำมาคำนวณงวดที่ 13 ตัวอย่างนี้ใช้เพื่ออธิบายวิธีนับเท่านั้น ไม่ใช่การยืนยันสิทธิหรือจำนวนจริง
บำนาญชราภาพของผู้เป็นม่ายมีเงินเพิ่ม 20%
ในการเปรียบเทียบ AHV จะใช้บำนาญชราภาพที่เพิ่ม Verwitwetenzuschlag 20% สำหรับผู้เป็นม่ายก่อนนำไปเทียบกับบำนาญผู้รอดชีวิต อย่างไรก็ตาม จำนวนหลังเพิ่มแล้วต้องไม่เกินเพดานบำนาญชราภาพสูงสุดตามสเกลที่ใช้กับบุคคลนั้น
ตัวอย่างเชิงหลักการ: ถ้าบำนาญชราภาพพื้นฐาน CHF 1,500 เงินเพิ่ม 20% คือ CHF 300 ทำให้เป็น CHF 1,800 ก่อนนำไปเปรียบเทียบกับบำนาญแม่ม่าย หากยอดคงที่ครบปีและไม่มีเงินเพิ่ม AHV 21 บำนาญชราภาพ CHF 1,800 × 13 = CHF 23,400 ต่อปี สูงกว่าบำนาญแม่ม่าย CHF 1,700 × 12 = CHF 20,400 ต่อปี
สำหรับสเกล 44 ในปี 2026 บำนาญชราภาพ AHV สูงสุดอยู่ที่ CHF 2,520 ต่อเดือน และตั้งแต่ 1 มกราคม 2027 จะเพิ่มเป็น CHF 2,560 ต่อเดือนตามมติสภาสหพันธรัฐวันที่ 2 ตุลาคม 2026 ดังนั้นเงินเพิ่ม 20% ไม่สามารถดันยอดที่จ่ายเกินเพดานที่ใช้ในปีนั้นได้
รายได้ช่วงสมรสอาจถูกแบ่งในการคำนวณ
เมื่อผู้เป็นม่ายมีสิทธิรับบำนาญชราภาพ AHV ระบบ Splitting จะเข้ามาเกี่ยวข้อง โดยรายได้ของคู่สมรสในปีปฏิทินที่ทั้งสองฝ่ายอยู่ในระบบประกันจะถูกแบ่งคนละครึ่งตามกฎ AHV รายได้ที่ถูกแบ่งนี้เป็นฐานคำนวณ ไม่ใช่เงินสดที่โอนให้กัน
ตัวอย่าง: หากในปีหนึ่งสามีมีรายได้ AHV CHF 80,000 และภรรยาไม่มีรายได้ หลัง Splitting รายได้ที่ใช้คำนวณสำหรับปีนั้นอาจถูกบันทึกเป็น CHF 40,000 ต่อฝ่ายตามเงื่อนไขของระบบ
ไม่มีลูกก็ยังอาจมี AHV ของตัวเอง
การไม่มีบุตรหมายความว่าไม่มีเครดิตเลี้ยงดูบุตรเข้ามาเพิ่มฐานรายได้ แต่ยังต้องดูปีประกันของตนเอง การคุ้มครองจากเงินสมทบของคู่สมรสในช่วงที่ไม่ได้ทำงาน รายได้ที่ถูก Splitting และเงินเพิ่มสำหรับสถานะแม่ม่าย 20% หากมีช่วงที่ไม่ได้รับความคุ้มครองตามกฎ อาจเกิดช่องว่างปีสมทบและทำให้บำนาญลดลงได้
ถ้าย้ายกลับประเทศไทย ต้องตรวจสิทธิส่งออกแยกต่างหาก
การเปรียบเทียบยอดบำนาญในบทนี้สมมติว่าผู้รับยังมีสิทธิรับเงินในประเทศที่พำนัก โดยเฉพาะผู้ถือสัญชาติไทย สิทธิบำนาญชราภาพและบำนาญผู้รอดชีวิตอาจมีหลักส่งออกต่างกัน ก่อนย้ายต้องขอให้ SAK ตรวจเป็นลายลักษณ์อักษร → อ่าน EP12 กลับไทยแบบมีแผน
เงิน AHV เดือนที่ 13 ดูจากประเภทบำนาญที่ได้รับ
ตั้งแต่ปี 2026 ผู้ที่มีสิทธิรับ บำนาญชราภาพ AHV ในเดือนธันวาคมจะได้รับเงินบำนาญชราภาพเดือนที่ 13 ตามกฎที่กำหนด แต่บำนาญผู้รอดชีวิต เช่น บำนาญแม่ม่าย ยังคงจ่าย 12 งวดต่อปี ดังนั้นเมื่อเข้าสู่วัยเกษียณ ต้องดูว่าสุดท้ายได้รับสิทธิประเภทใด ไม่ควรดูเพียงจำนวนเงินต่อเดือนอย่างเดียว
งวดที่ 13 คำนวณจากหนึ่งในสิบสองของยอดบำนาญชราภาพที่ได้รับในปีนั้น โดย ไม่รวมเงินเพิ่มเฉพาะประเภท เช่น Rentenzuschlag สำหรับผู้หญิงรุ่น AHV 21 รวมถึง Kinderrente และ Zusatzrente ผู้ที่เริ่มรับบำนาญระหว่างปีหรือมีการเปลี่ยนยอดไม่ควรใช้สูตรยอดเดือนธันวาคม × 13 ให้ Ausgleichskasse คำนวณจริง BSV — วิธีคำนวณ AHV เดือนที่ 13
อายุอ้างอิง (Referenzalter) ในปี 2026: ผู้ชาย 65 ปี ผู้หญิง 64 ปี 6 เดือน โดยอายุอ้างอิงของผู้หญิงอยู่ในช่วงทยอยปรับเพิ่มตามปีเกิด ต้องตรวจวันมีสิทธิจริงก่อนใช้เกณฑ์เปลี่ยนผ่าน
กฎเปลี่ยนผ่านปี 2026: ใครมีเวลาเลือก 30 วัน?
เฉพาะผู้ที่ ณ 1 มกราคม 2026 รับบำนาญแม่ม่ายหรือพ่อม่ายอยู่แล้วและถึงอายุอ้างอิงแล้ว หาก Ausgleichskasse พบว่าบำนาญชราภาพรวมเดือนที่ 13 มียอดรายปีสูงกว่า จะส่งหนังสือให้เลือกภายใน 30 วันว่าจะรับสิทธิเดิมหรือเปลี่ยนเป็นชราภาพ หากไม่ตอบจะให้ชราภาพโดยอัตโนมัติ การปรับยอดปี 2026 ทำในเดือนธันวาคมตามกฎ BSV ส่วนผู้ถึงอายุอ้างอิงหลัง 1 มกราคม 2026 ใช้การเทียบยอดรายปีอัตโนมัติ ไม่ควรนำสิทธิเลือก 30 วันนี้ไปใช้กับทุกคน
สิทธิส่งออกไปประเทศไทยยังต้องตรวจแยก ตัวอย่างการเทียบยอดข้างต้นสมมติว่ามีสิทธิรับบำนาญทั้งสองประเภทในประเทศพำนัก อย่าตัดสินใจเปลี่ยนสิทธิโดยไม่ให้ SAK ตรวจกรณีของตน
ก่อนถึงวัยเกษียณควรทำอะไร
- ขอ IK-Auszug เพื่อตรวจประวัติรายได้และปีสมทบ
- ตรวจว่ามี Beitragslücke หรือปีสมทบขาดหรือไม่
- ตรวจการ Splitting รายได้ช่วงสมรส
- ขอ Rentenvorausberechnung หรือประมาณการบำนาญล่วงหน้า
- เปรียบเทียบยอดรายปีของบำนาญแม่ม่ายกับบำนาญชราภาพที่รวมเงินเพิ่มสำหรับสถานะแม่ม่าย และ AHV งวดที่ 13 หากมีสิทธิเงินเพิ่ม AHV 21 ให้นับเงินเพิ่มนี้ตามจำนวนงวดที่มีสิทธิจริง (โดยทั่วไป 12 งวดเต็มปี) ไม่ใช่คูณ 13
- หากพำนักต่างประเทศ ติดต่อ Swiss Compensation Office ล่วงหน้าและใช้แบบคำขอที่ตรงกับสัญชาติ/ประเทศพำนักของตน
- หากอยู่ไทย ตรวจผลทางภาษีของเงินที่รับหรือโอนเข้าประเทศไทยแยกต่างหาก
สรุป
AHV ของตัวเองไม่ได้หายไปเมื่อได้รับเงินแม่ม่าย แต่เมื่อถึงวัยเกษียณ ระบบจะไม่เอาเงินแม่ม่ายกับบำนาญชราภาพมาบวกกันเต็มสองก้อน โดย AHV จะเปรียบเทียบยอดรายปีรวมเดือนที่ 13 และเงินเพิ่ม AHV 21 หากมีสิทธิ โดยเงินเพิ่ม AHV 21 ไม่นับรวมในฐานงวดที่ 13 แล้วจ่ายสิทธิที่สูงกว่า หลังนำเงินเพิ่มสำหรับสถานะแม่ม่าย 20% เข้าไปคำนวณในฝั่งบำนาญชราภาพแล้ว และหากย้ายไปประเทศไทย ต้องตรวจสิทธิส่งออกบำนาญแต่ละประเภทตามสัญชาติและสถานการณ์จริงอีกครั้ง
คำศัพท์ท้ายบท (เยอรมัน–ไทย)
- Witwenrente — บำนาญแม่ม่าย
- Hinterlassenenrente — บำนาญผู้รอดชีวิต
- Verwitwetenzuschlag — เงินเพิ่มบำนาญชราภาพของผู้เป็นม่าย
- Referenzalter — อายุอ้างอิงเกษียณ
- Splitting — การแบ่งรายได้เพื่อคำนวณ AHV
- Ausgleichskasse — สำนักงานกองทุนชดเชย AHV
เนื้อหานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อให้ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย ภาษี หรือการลงทุนเฉพาะบุคคล