← กลับสารบัญ การสมรสและคู่สมรส
การสมรสและคู่สมรส

ถือ Permit B จากการแต่งงาน หย่าก่อนครบ 3 ปี จะเกิดอะไรขึ้น?

กฎ 3 ปี วิธีนับระยะเวลา Integration ทั้ง 4 ด้าน ข้อยกเว้น และสิทธิพำนักตามมาตรา 50 AIG พร้อมบทอ่านต่อสำหรับการพึ่งตัวเองและการสมรสใหม่

ลองนึกภาพว่า… คุณแต่งงานกับชาวสวิสและอยู่ที่นี่มาเกือบสามปี วันหนึ่งชีวิตคู่ไปต่อไม่ได้ แต่สิ่งที่ทำให้ลังเลกลับไม่ใช่เรื่องหย่าอย่างเดียว เป็นคำถามว่า “ถ้าแยกกันตอนนี้ ฉันต้องกลับไทยทันทีไหม?” บางคนบอกให้อดทนรอจนครบสามปี บางคนบอกว่าคู่สมรสยกเลิก Permit ของคุณได้

คู่สมรสไม่ใช่ผู้ตัดสินสิทธิพำนักของคุณ คู่สมรสไม่ได้เป็นผู้ตัดสินสิทธิพำนัก และเลขสามปีไม่ใช่คำตอบเดียวของทุกกรณี ต้องดูว่าคุณได้รับใบอนุญาตพำนักด้วยเหตุใด ใช้ชีวิตคู่จริงในสวิตเซอร์แลนด์นานเท่าไร และมีเหตุผลอื่นที่กฎหมายรับรองหรือไม่ บทนี้พาไล่ทีละคำถาม สำหรับผู้ถือ Permit B (Aufenthaltsbewilligung B / Ausweis B — ใบอนุญาตพำนักประเภท B) ที่ได้จากการสมรส โดยใช้การแต่งงานกับชาวสวิสเป็นตัวอย่างหลัก กรณีคู่สมรสถือ B/C หรืออยู่ภายใต้กติกา EU/EFTA ต้องตรวจสถานะและกฎหมายที่ใช้ประกอบด้วย ตัวอย่างใช้กรณีผู้หญิงไทย แต่หลักกฎหมายนี้เกี่ยวข้องกับคู่สมรสทุกเพศเมื่อเข้าเงื่อนไขเดียวกัน

ใครเป็นคนตัดสินว่า Permit จะต่อได้หรือไม่?

คู่สมรสแจ้งข้อเท็จจริงเกี่ยวกับการแยกกันอยู่แก่หน่วยงานได้ แต่ไม่สามารถยกเลิก Permit หรือสั่งส่งคุณกลับประเทศเอง การตัดสินเรื่องใบอนุญาตเป็นหน้าที่ของ Migrationsamt (สำนักงานการย้ายถิ่นของ Kanton หรือรัฐที่รับผิดชอบ เช่น Migrationsamt des Kantons Zürich) ตามกฎหมายและข้อเท็จจริง หากได้รับจดหมาย ให้ตอบภายในกำหนด ไม่ใช้คำพูดของคู่สมรสแทนคำตัดสินของหน่วยงาน

สามปีนับจากวันแต่งถึงวันหย่าหรือไม่?

โดยหลักให้ดูชีวิตสมรสที่ใช้ร่วมกันจริงในสวิตเซอร์แลนด์ ไม่ใช่อายุทะเบียนสมรสอย่างเดียว ช่วงที่อยู่ร่วมกันในต่างประเทศไม่ทำให้ครบสามปีในสวิตเซอร์แลนด์โดยอัตโนมัติ และไม่อาจรวมระยะจากการสมรสคนละครั้งเข้าด้วยกันเพียงเพื่อให้ถึงเกณฑ์ ระยะ 3 ปีเป็นเกณฑ์ขั้นต่ำที่ใช้เคร่งครัด หากขาดแม้เพียงไม่กี่วัน โดยหลักก็ยังไม่ผ่านเงื่อนไขนี้

ข้อยกเว้นที่ต้องตรวจ: การอยู่คนละบ้านไม่ได้แปลว่าชีวิตสมรสสิ้นสุดทุกครั้ง มาตรา 49 อาจยกเว้นการอยู่ร่วมบ้านเมื่อมีเหตุสำคัญและชีวิตสมรสยังดำเนินอยู่ เช่น เหตุจำเป็นด้านงานหรือการแยกกันชั่วคราวจากปัญหาครอบครัว ต้องมีข้อเท็จจริงรองรับ ไม่ใช่เพียงการยังไม่หย่าทั้งที่แยกทางกันจริงแล้ว

ตัวอย่างสมมติ — ตรวจตามกฎปี 2026

จดทะเบียนสมรสวันที่ 1 มกราคม 2023 ในไทย เริ่มใช้ชีวิตคู่ร่วมกันจริงในสวิตเซอร์แลนด์วันที่ 1 มกราคม 2024 และยุติการใช้ชีวิตคู่จริงวันที่ 1 ตุลาคม 2026 ระยะในสวิตเซอร์แลนด์ในตัวอย่างนี้คือ 2 ปี 9 เดือน แม้ทะเบียนสมรสมีอายุ 3 ปี 9 เดือน ก็ยังไม่ครบเกณฑ์สามปีในกรณีที่ต้องมีระยะเวลาอย่างน้อย 3 ปี

สมมติว่าไม่มีช่วงที่เข้าเงื่อนไขมาตรา 49 และไม่มีระยะที่กฎหมายให้นับเพิ่มจากฐานอื่น ตัวอย่างนี้อธิบายวิธีนับเวลา ไม่ได้วินิจฉัยว่าบุคคลนั้นไม่มีสิทธิอยู่ต่อ เพราะยังต้องตรวจเหตุผลส่วนบุคคลสำคัญและสิทธิพำนักด้วยเหตุอื่น

กฎสามปีให้สิทธิอยู่ต่ออย่างไร?

สำหรับกรณีที่อยู่ภายใต้ AIG (Ausländer- und Integrationsgesetz — กฎหมายว่าด้วยคนต่างชาติและการบูรณาการ) Art. 50 ว่าด้วยการสิ้นสุดของการอยู่ร่วมกันเป็นครอบครัว กำหนดเงื่อนไขสำหรับพิจารณาสิทธิอยู่ต่อหลังยุติการใช้ชีวิตคู่ไว้ 2 กรณี ไม่จำเป็นต้องเข้าเงื่อนไขทั้ง 2 กรณีพร้อมกัน

กรณีที่ใช้พิจารณาต้องตรวจอะไร?
Art. 50 Abs. 1 lit. a AIGชีวิตสมรสที่ใช้ร่วมกันจริงในสวิตเซอร์แลนด์อย่างน้อย 3 ปี และ ผ่านเกณฑ์ Integration (การปรับตัวและมีส่วนร่วมในสังคม) ตามมาตรา 58a
Art. 50 Abs. 1 lit. b AIGเหตุผลส่วนตัวที่สำคัญซึ่งทำให้จำเป็นต้องพำนักต่อในสวิตเซอร์แลนด์ แม้ชีวิตสมรสไม่ครบ 3 ปี

การครบสามปีจึงไม่ได้รับประกันว่าต่อ Permit B ได้ และการไม่ครบสามปีก็ยังอาจขอให้พิจารณาเหตุผลส่วนบุคคลสำคัญได้ เจ้าหน้าที่ยังต้องตรวจเงื่อนไขและเหตุที่อาจทำให้สิทธิสิ้นสุดตามกฎหมายเป็นรายกรณี

การบูรณาการ (Integration) คืออะไร และต้องพิสูจน์อะไร?

Integration (การปรับตัวและมีส่วนร่วมในสังคมสวิตเซอร์แลนด์) หมายถึง การใช้ชีวิตในสังคมได้โดยเคารพกฎหมายและสิทธิผู้อื่น สื่อสารในชีวิตประจำวัน และมีส่วนร่วมผ่านการทำงานหรือการศึกษา ไม่ใช่เพียงการพำนักมานาน หรือมีงานทำอย่างเดียว

หน่วยงานใช้ Integrationskriterien (เกณฑ์การปรับตัวและมีส่วนร่วมในสังคม) ตาม Art. 58a AIG ซึ่งมี 4 ด้าน ได้แก่

  1. การเคารพกฎหมายและความสงบเรียบร้อย: เช่น ปฏิบัติตามกฎหมายและคำสั่งหน่วยงาน รับผิดชอบภาระผูกพันตามกฎหมาย
  2. การเคารพคุณค่าของรัฐธรรมนูญสวิส: เช่น ความเสมอภาค สิทธิและเสรีภาพของผู้อื่น
  3. ความสามารถทางภาษา: สื่อสารด้วยภาษาประจำชาติที่ใช้ในพื้นที่ที่อาศัย เช่น ภาษาเยอรมันใน Zürich ไม่จำเป็นต้องพูดสำเนียงสวิสเยอรมัน สำหรับกรณีที่ใช้พิจารณาตาม Art. 50 Abs. 1 lit. a AIG โดยหลักต้องพิสูจน์ความสามารถ ด้านการพูดอย่างน้อยระดับ A1 ตาม Art. 77 VZAE (ข้อบัญญัติว่าด้วยการเข้าเมือง การพำนัก และการทำงาน)
  4. การทำงานหรือการศึกษา: เช่น มีรายได้จากงาน เรียนหนังสือหรือฝึกอาชีพ หน่วยงานพิจารณาความสามารถในการรับผิดชอบค่าใช้จ่ายและสถานการณ์แต่ละคนด้วย

มีงานทำไม่ได้แปลว่าผ่านทุกเงื่อนไข และไม่จำเป็นว่าทุกคนต้องทำงาน 100% หน่วยงานดูทั้งรายได้ ค่าใช้จ่าย และสถานการณ์ส่วนตัว การเลี้ยงตัวเองได้ไม่ทดแทนเกณฑ์ระยะเวลา 3 ปี และไม่ทำให้เกิดสิทธิพำนักโดยอัตโนมัติ

ตัวอย่าง

คุณทำงาน มีรายได้เพียงพอ เรียนภาษา และปฏิบัติตามกฎหมาย สิ่งเหล่านี้ช่วยแสดงการปรับตัวเข้ากับสังคม แต่ถ้าใช้ชีวิตสมรสร่วมกันจริงในสวิตเซอร์แลนด์เพียง 2 ปี 8 เดือน ก็ยังไม่ครบเงื่อนไขระยะเวลา ต้องตรวจเหตุผลส่วนบุคคลสำคัญหรือสิทธิพำนักด้วยเหตุอื่นต่อ

วิธีวางแผนรายได้และค่าใช้จ่ายหลังแยกทาง อ่านใน หย่าแล้วไม่มีคู่สมรสใหม่ อยากอยู่สวิตเซอร์แลนด์ต่อ ต้องเตรียมตัวอย่างไร?

หากความพิการ การเจ็บป่วย ภาระดูแลบุคคลในครอบครัว หรือผลกระทบจากความรุนแรงในครอบครัวทำให้เรียนภาษาหรือทำงานได้ยาก กฎหมายกำหนดให้หน่วยงานพิจารณาสถานการณ์ส่วนตัวอย่างเหมาะสม ไม่ควรสรุปว่าไม่มีใบภาษา หรือรายได้น้อยแล้วหมดสิทธิทุกกรณี

ไม่ครบสามปี มีเหตุใดที่อาจอยู่ต่อได้?

Wichtige persönliche Gründe (เหตุผลส่วนตัวที่สำคัญตามกฎหมาย) อาจรวมความรุนแรงในครอบครัว การสมรสโดยไม่สมัครใจ หรือการมีอุปสรรคร้ายแรงต่อการกลับไปตั้งหลักและใช้ชีวิตในสังคมของประเทศต้นทาง ความต้องการอยู่ต่อหรือโอกาสทางเศรษฐกิจที่ดีกว่าเพียงอย่างเดียว ยังไม่เพียงพอที่จะสรุปว่าเข้าเงื่อนไขนี้ ต้องประเมินสถานการณ์ส่วนตัว อาชีพ และครอบครัวจริง เหตุที่อาจนำมาพิจารณาไม่ได้จำกัดเฉพาะตัวอย่างเหล่านี้

ตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2025 ขอบเขตมาตรา 50 ขยายและชี้แจงการคุ้มครองผู้เสียหายจากความรุนแรงมากขึ้น จึงไม่ควรใช้คำอธิบายเก่าที่จำกัดสิทธิเฉพาะคู่สมรสของคนสวิสหรือผู้ถือ C มาตรา 50 ครอบคลุมกรณีผู้ตามครอบครัวของผู้ถือ B ด้วยเมื่อเข้าเงื่อนไข ส่วน L, F และกรณีภายใต้ความตกลง EU/EFTA ต้องตรวจประเภทสิทธิและกติกาที่ใช้แยกต่างหาก ไม่ใช่ทุกกรณีจะเปลี่ยนเป็น B

ถ้ามีความรุนแรง ต้องรอคดีอาญาจบหรือไม่?

ไม่ต้องรอคำพิพากษาคดีอาญาจึงเริ่มขอความช่วยเหลือหรือเตรียมคำขอเรื่องสิทธิพำนัก ความรุนแรงอาจเป็นทางร่างกายหรือจิตใจ แต่ความขัดแย้งทั่วไปไม่ได้ทำให้เข้าเงื่อนไขมาตรา 50 โดยอัตโนมัติ หน่วยงานต้องตรวจลักษณะ ความรุนแรง และผลกระทบจากข้อเท็จจริง

  • หลักฐานจาก Opferhilfe (หน่วยงานช่วยเหลือผู้เสียหาย) หรือศูนย์เฉพาะทางด้านความรุนแรง
  • มาตรการคุ้มครองจากตำรวจหรือศาล
  • รายงานแพทย์ ความเห็นผู้เชี่ยวชาญ รายงานตำรวจ หรือการแจ้งความ
  • คำพิพากษาอาญา รวมถึงข้อความและพยานที่ช่วยแสดงข้อเท็จจริง

ไม่ใช่รายการเอกสารที่ต้องมีครบทุกข้อ เก็บหลักฐานเท่าที่ทำได้อย่างปลอดภัย หน่วยงานมีหน้าที่ตรวจสอบ และผู้ยื่นมีหน้าที่ให้ความร่วมมือ

หากมีอันตรายเร่งด่วน โทร 117

ติดต่อ Opferhilfe ที่หมายเลข 142 ได้ตลอด 24 ชั่วโมง คำปรึกษาไม่มีค่าใช้จ่าย เป็นความลับ และขอไม่เปิดเผยชื่อได้ ไม่จำเป็นต้องแจ้งความก่อน การออกจากบ้านเพื่อความปลอดภัยไม่ใช่การยอมเสียสิทธิพำนักโดยอัตโนมัติ ให้ขอความช่วยเหลือและตรวจสิทธิควบคู่กัน

มีลูกอยู่สวิตเซอร์แลนด์แล้วได้อยู่ต่อแน่นอนหรือไม่?

การมีลูกอยู่ในสวิตเซอร์แลนด์ไม่ได้รับประกันสิทธิอยู่ต่อ แต่ความสัมพันธ์กับบุตรและประโยชน์สูงสุดของเด็กอาจมีความสำคัญ หน่วยงานดูสัญชาติและสิทธิพำนักของเด็ก ผู้ดูแล อำนาจปกครอง การพบและเลี้ยงดูจริง รวมถึงผลกระทบหากผู้ปกครองต้องออกจากสวิตเซอร์แลนด์ ต้องแยกกรณีผู้ดูแลหลักกับผู้ที่มีสิทธิเยี่ยมบุตร และแยกเด็กสัญชาติสวิสกับเด็กที่มีฐานสิทธิอื่น ตามแนวคำพิพากษาและสิทธิในการใช้ชีวิตครอบครัวตาม Art. 8 EMRK (อนุสัญญายุโรปว่าด้วยสิทธิมนุษยชน) ที่เกี่ยวข้อง

ถ้ามี Permit C ของตนเองแล้วล่ะ?

การหย่าไม่ทำให้ C กลายเป็น B โดยอัตโนมัติ แต่ C ยังอยู่ภายใต้เหตุเพิกถอนหรือลดระดับตามกฎหมาย การต่ออายุตัวบัตรกับการรักษาสถานะพำนักเป็นคนละเรื่อง หากได้ C แล้วให้ตรวจฐานสิทธิปัจจุบัน ไม่ใช้กฎสามปีของ B มาตัดสินสถานะ C โดยตรง

ควรเริ่มเตรียมอะไรตอนนี้?

  1. ตรวจเหตุที่ได้รับใบอนุญาตพำนัก และสถานะของคู่สมรส อย่าดูเพียงตัวอักษรบนบัตร
  2. เรียงลำดับวันที่จดทะเบียนสมรส วันเริ่มอยู่ร่วมกันในสวิตเซอร์แลนด์ วันแยกกัน และเหตุของการแยกบ้าน
  3. เก็บสำเนา Permit ทะเบียนสมรส จดหมายหน่วยงาน เอกสารภาษา งาน รายได้ และเอกสารบุตร
  4. หากมีความรุนแรง ขอความช่วยเหลือและรวบรวมหลักฐานโดยไม่เสี่ยงเพิ่ม
  5. ตอบจดหมาย Migrationsamt ภายในกำหนด หากได้รับ Verfügung (คำสั่งหรือคำตัดสินของหน่วยงาน) ให้อ่าน Rechtsmittelbelehrung (คำแนะนำสิทธิคัดค้านหรืออุทธรณ์) และให้ผู้เชี่ยวชาญตรวจทันเวลา

สิทธิอยู่ต่อไม่ได้ตัดสินจากคำขู่ของคู่สมรส แต่จากฐานกฎหมายและข้อเท็จจริงที่พิสูจน์ได้

หมายเหตุ

ข้อมูลทั่วไปเพื่อการศึกษา ไม่ใช่คำวินิจฉัยสิทธิพำนักหรือคำปรึกษากฎหมายเฉพาะบุคคล ผลขึ้นอยู่กับฐานใบอนุญาต ประวัติชีวิตสมรส เอกสาร สถานะบุตร และการพิจารณาของหน่วยงานที่รับผิดชอบ ตรวจสอบล่าสุด: 16 ตุลาคม 2026

แหล่งข้อมูลทางการ

  1. Fedlex — AIG มาตรา 49, 50, 58a และ 63
  2. SEM — Weisungen AIG (แนวทางปฏิบัติตามกฎหมายคนต่างชาติและการบูรณาการ) สถานะ 15 มิถุนายน 2026: ข้อ 3.3.1, 6.15 และ 6.16
  3. SEM — การแก้ AIG/VZAE มีผล 1 มกราคม 2025
  4. SEM — เกณฑ์ Integration 4 ด้าน ตาม Art. 58a AIG
  5. Fedlex — Art. 77 และ 77f VZAE: ภาษา A1 และข้อพิจารณาส่วนบุคคล
  6. Opferhilfe Schweiz — คำปรึกษาและหมายเลข 142

คำศัพท์ในบทนี้

  • Aufenthaltsbewilligung B / Ausweis B (ใบอนุญาตพำนักประเภท B)
  • AIG (กฎหมายว่าด้วยคนต่างชาติและการบูรณาการ)
  • VZAE (ข้อบัญญัติการเข้าเมือง การพำนัก และการทำงาน)
  • Sozialhilfe (เงินช่วยเหลือสังคม)
  • Ehegemeinschaft (การใช้ชีวิตสมรสร่วมกันจริง)
  • Trennung (การแยกกันอยู่)
  • Scheidung (การหย่า)
  • Integration (การปรับตัวและมีส่วนร่วมในสังคม)
  • wichtige persönliche Gründe (เหตุผลส่วนบุคคลสำคัญที่กฎหมายรับรอง)
  • Migrationsamt (หน่วยงานด้านการย้ายถิ่น)
  • Opferhilfe (หน่วยงานช่วยเหลือผู้เสียหาย)
  • Verfügung (คำสั่งหรือคำตัดสินของหน่วยงาน)
  • Rechtsmittelbelehrung (คำแนะนำสิทธิคัดค้านหรืออุทธรณ์)

เปิด Dictionary 4 ภาษา →