เงินแม่ม่ายในสวิตเซอร์แลนด์: สามีเสียชีวิต ไม่มีลูก มีสิทธิอะไรบ้าง?
เงินหลังสามีเสียชีวิตอาจมาจากหลายสิทธิ จึงไม่ควรเรียกรวมทั้งหมดว่า “มรดก”
ตอนนี้เป็นตอนที่เขียนยากที่สุดตอนหนึ่ง เพราะคนที่ต้องจัดการเรื่องเหล่านี้ มักอยู่ในช่วงที่ไม่มีแรงอ่านเอกสาร
ฉันจึงเรียบเรียงให้สั้นและตรงที่สุด ถ้าวันนี้อ่านได้แค่ส่วนเดียว อ่านกล่องด้านล่างก็พอค่ะ
ในบทนี้มี 7 หัวข้อ
เงินหลังคู่สมรสเสียชีวิต อาจมาจาก 6 กลุ่มหลัก
แต่ละกลุ่มอยู่คนละกฎหมาย และมีผลทางภาษีไม่เหมือนกัน สิ่งสำคัญไม่ใช่วันที่เงินเข้าบัญชี แต่เป็นสิทธิที่ทำให้ได้เงินก้อนนั้น
1บำนาญผู้รอดชีวิตจาก AHV
กฎหมาย AHV · ยื่นกับ Ausgleichskasse หรือ SAK
บำนาญผู้รอดชีวิตจาก AHV (ประกันชราภาพและผู้รอดชีวิตของรัฐ)
หญิงที่สามีเสียชีวิตและไม่มีลูก อาจได้ Witwenrente (บำนาญแม่ม่าย) ถ้า
ผู้รับสัญชาติไทยเพียงสัญชาติเดียวไม่ได้หมดสิทธิบำนาญผู้รอดชีวิตเพียงเพราะย้ายไปประเทศไทย ต้องตรวจสัญชาติของทั้งผู้รับและผู้เสียชีวิต รวมถึงกฎหรือข้อตกลงที่ใช้ หากผู้เสียชีวิตเป็นชาวสวิส สิทธิผู้รอดชีวิตอาจส่งออกไปประเทศไทยได้เมื่อเข้าเงื่อนไข ส่วนกรณีที่ทั้งสองฝ่ายมีแต่สัญชาติประเทศที่ไม่มีข้อตกลง ต้องให้ SAK ตรวจเส้นทางคืนเงินสมทบ อย่าใช้กฎบำนาญชราภาพของตัวเองมาตัดสินบำนาญผู้รอดชีวิต
รัฐสภากำลังพิจารณาปฏิรูปบำนาญผู้รอดชีวิต ร่างที่สภาผู้แทนฯ รับไว้ต้องการจ่ายเฉพาะผู้ที่มีลูกอายุต่ำกว่า 25 ปี ถ้าผ่าน แม่ม่ายที่ไม่มีลูกจะได้รับผลกระทบโดยตรง การคุ้มครองบำนาญเดิมในร่างมีเงื่อนไข ไม่ใช่การรับรองว่าผู้รับทุกคนจะได้ต่อไปตลอดชีวิต ข้อเสนอและการพิจารณารัฐสภาต้องแยกจากกฎหมายที่มีผลใช้จริง ถาม SAK หรือ Ausgleichskasse ว่ากรณีของคุณใช้กฎฉบับไหน และขอคำตอบเป็นลายลักษณ์อักษร
2เงินจาก 2. Säule
Pensionskasse หรือ Freizügigkeit · ตรวจ BVG, Reglement และลำดับผู้รับผลประโยชน์
เงินจาก Pensionskasse (กองทุนบำนาญหลักที่ 2)
ต้องตรวจทั้งกฎหมาย BVG และ Reglement เพราะกองทุนให้สิทธิมากกว่าขั้นต่ำได้
คู่สมรสได้บำนาญ ถ้าต้องดูแลลูก หรืออายุอย่างน้อย 45 ปีและแต่งงานมาอย่างน้อย 5 ปี ถ้าไม่เข้าเงื่อนไข ได้เงินก้อนครั้งเดียวเท่ากับบำนาญ 3 ปี Reglement อาจให้มากกว่านี้
ถ้าสามีเกษียณแล้ว
คำถามที่ต้องถามกองทุน
- ได้เป็นบำนาญรายเดือนหรือเงินก้อน
- คุณเข้าเงื่อนไขอัตโนมัติไหม ต้องมีอายุหรือปีสมรสเท่าไร
- ต้องยื่นคำขอและเอกสารภายในเมื่อไร
- มีเงินช่วยเหลือกรณีเสียชีวิตเพิ่มไหม
3เงินจาก Säule 3a
จ่ายตามลำดับผู้รับผลประโยชน์ที่กฎหมายกำหนด
เงินจาก Säule 3a
เงินจาก Säule 3a จ่ายตามลำดับผู้รับผลประโยชน์ที่กฎหมายกำหนด ต้องติดต่อสถาบันที่ถือบัญชีหรือกรมธรรม์นั้นแยกต่างหาก
4เงินจากประกันชีวิต
ตรวจผู้รับผลประโยชน์และเงื่อนไขในกรมธรรม์
เงินจากประกันชีวิต
ใครได้เงิน ดูจากผู้รับผลประโยชน์ในกรมธรรม์ และกฎหมายที่ใช้กับกรมธรรม์นั้น ไม่ใช่ดูแค่พินัยกรรม
สิ่งที่ต้องหาให้เจอ
- มีกรมธรรม์อะไรบ้าง ทำกับบริษัทไหน
- ใครเป็นผู้รับผลประโยชน์
- เงินจ่ายตรงให้ผู้รับผลประโยชน์ หรือรวมอยู่ในกองมรดก
- ต้องแจ้งเคลมภายในเมื่อไร และใช้เอกสารอะไรบ้าง
5ส่วนแบ่งทรัพย์สินของคู่สมรส
เป็นทรัพย์สินของผู้รอดชีวิตเอง ไม่ใช่มรดก
ส่วนแบ่งทรัพย์สินของคู่สมรส
ก่อนแบ่งมรดก ต้องแยกทรัพย์สินระหว่างคู่สมรสก่อน เรียกว่า güterrechtliche Auseinandersetzung (การแบ่งทรัพย์สินระหว่างคู่สมรส) ส่วนที่เป็นของคุณอยู่แล้วไม่ใช่มรดก
6มรดกของผู้เสียชีวิต
แบ่งตามกฎหมายมรดก พินัยกรรม หรือสัญญามรดก
ทรัพย์สินจากกองมรดก
ก่อนแบ่งมรดก ต้องแยกทรัพย์สินระหว่างคู่สมรสก่อน เรียกว่า güterrechtliche Auseinandersetzung (การแบ่งทรัพย์สินระหว่างคู่สมรส) ส่วนที่เป็นของคุณอยู่แล้วไม่ใช่มรดก
แถบขั้นที่ 1 แสดงลำดับการแยกทรัพย์สิน ไม่ได้หมายความว่าแบ่งคนละครึ่งเสมอไป สัดส่วนจริงขึ้นกับระบบทรัพย์สินคู่สมรส สัญญา และที่มาของทรัพย์
“ไม่มีลูก” ไม่ได้แปลว่าคู่สมรสได้มรดกทั้งหมดเสมอไป ถ้าบิดามารดาหรือทายาทในสายบิดามารดาของสามียังมีชีวิตอยู่ คู่สมรสได้ 3/4 ถ้าไม่มีทายาทสายนี้ คู่สมรสได้ทั้งหมด ตั้งแต่ปี 2023 บิดามารดาไม่มีส่วนที่กฎหมายสงวนไว้แล้ว สามีจึงทำพินัยกรรมยกให้คู่สมรสได้มากกว่านี้
ในที่นี้ต้องไม่มีผู้สืบสันดานของสามี รวมลูกจากความสัมพันธ์เดิม และลูกหลานที่รับแทนลูกซึ่งเสียชีวิตก่อน ถ้ามีผู้สืบสันดาน ส่วนของคู่สมรสตามกฎหมายคือ 1/2 ของกองมรดก ไม่ใช่ 3/4 ทั้งนี้เป็นกรณีใช้กฎหมายสวิสและไม่มีข้อกำหนดที่เปลี่ยนการแบ่ง[6]
[14] · [10]
เอกสารที่ควรเตรียมตามขั้นตอน
- ใบมรณบัตร
- หนังสือรับรองทายาท Zürich เรียกว่า Erbschein ออกโดย Bezirksgericht · บาง Kanton เรียก Erbbescheinigung
- พินัยกรรมหรือสัญญามรดก (ถ้ามี)
- เอกสารแบ่งทรัพย์สินระหว่างคู่สมรส และเอกสารแบ่งมรดก
- รายการทรัพย์สินและหนี้สินของสามี
เริ่มดำเนินการอย่างไร
- ถ้าพบพินัยกรรม: ผู้ที่ครอบครองพินัยกรรมของผู้เสียชีวิตต้องส่งให้หน่วยงานเปิดพินัยกรรม ใน Zürich คือ Bezirksgericht ณ ที่พำนักสุดท้ายของผู้เสียชีวิต ส่วนสัญญามรดกให้ตรวจเงื่อนไขการเปิดกับหน่วยงาน
- ถ้ายังไม่แน่ใจเรื่องหนี้: อย่าเพิ่งขอ Erbschein ใน Zürich สามารถขอ Bescheinigung für Auskunft เพื่อสอบถามธนาคารและหน่วยงานได้ก่อน การขอ Erbschein หรือการนำทรัพย์กองมรดกไปเป็นของตนอาจกระทบสิทธิสละมรดก ให้ถามหน่วยงานก่อนดำเนินการ
- เมื่อชัดเจนว่าจะรับมรดก: สอบถามธนาคารหรือ Grundbuchamt ว่าต้องใช้ Erbschein หรือเอกสารใด แล้วขอจากหน่วยงานที่รับผิดชอบ ไม่ใช่เอกสารที่ออกให้โดยอัตโนมัติ
- ถ้ามีทายาทหลายคน: ทรัพย์ในกองมรดกที่ยังไม่แบ่งเป็นของ Erbengemeinschaft การจัดการโดยหลักต้องทำร่วมกัน คู่สมรสจึงไม่ควรถือว่าถอนได้หรือขายบ้านในกองมรดกได้คนเดียว
ภาษีเงินได้กับภาษีมรดกเป็นคนละเรื่อง
ภาษีมรดกเป็นกฎหมายระดับ Kanton ขึ้นกับความสัมพันธ์กับผู้เสียชีวิต และ Kanton ที่มีอำนาจเก็บ คู่สมรสได้รับยกเว้นภาษีมรดกในทุก Kanton รวมถึง Zürich[13]
เงินจากการขายบ้าน
บ้านไม่ใช่เงินอีกกองหนึ่ง ต้องแยกก่อนว่าส่วนใดเป็นของคู่สมรส และส่วนใดอยู่ในกองมรดก หากขายบ้าน เงินที่ได้จากการขายไม่เท่ากับกำไร
ข้อมูลที่ต้องหาให้ครบ
- ราคาซื้อเดิม และหลักฐานค่าปรับปรุง โดยแยกงานเพิ่มมูลค่าออกจากค่าบำรุงรักษา ใน Zürich ค่าใช้จ่ายเพิ่มมูลค่าใช้เป็นต้นทุนคำนวณ Grundstückgewinnsteuer ได้ตามเงื่อนไข ไม่ใช่ค่าซ่อมทุกใบที่หักได้เหมือนกัน
- กรรมสิทธิ์เดิมเป็นของใคร และถือคนละสัดส่วนเท่าไร
ถามภาษีนี้ที่ Steueramt ของ Kanton หรือ Gemeinde ที่บ้านตั้งอยู่ ไม่ใช่ Kanton ที่คุณย้ายไปอยู่ภายหลัง รายละเอียดต่างกันตาม Kanton
ก่อนโอนเงินเข้าไทย: จัดแฟ้มแยกตามที่มา
ไม่จำเป็นต้องโอนคนละวันเสมอไป แต่ถ้าโอนรวม ให้ทำตารางสรุปยอดว่าแต่ละส่วนมาจากไหน เท่าไร เพราะถ้ากรมสรรพากรไทยหรือธนาคารถาม คุณต้องอธิบายได้ว่าส่วนไหนคือบำนาญ เงิน Pensionskasse ประกันชีวิต มรดก หรือเงินจากการขายทรัพย์สิน (ดู EP.04)
ในช่วงเวลานี้ เรื่องเอกสารอาจเป็นสิ่งสุดท้ายที่คุณอยากจัดการ แต่มีสองเรื่องที่ไม่ควรปล่อยไว้นาน
- แจ้งการเสียชีวิต และยื่นคำขอกับหน่วยงาน กองทุน และบริษัทประกัน
- ตัดสินใจเรื่องรับหรือสละมรดก ถ้าสงสัยเรื่องหนี้
โดยทั่วไป 3 เดือน; ขอ öffentliches Inventar ภายใน 1 เดือนนับจากวันเริ่มกำหนดสละมรดก
ส่วนการโอนเงินกลับไทยรอได้ ควรรอจนแยกสิทธิ เจ้าของเงิน ภาษี และเอกสารของแต่ละก้อนได้ชัด และตรวจสถานะผู้อยู่ในประเทศไทยทางภาษีในปีที่จะโอนแล้ว เงินอยู่ในบัญชีสวิสต่อได้ แต่ต้องตรวจค่าธรรมเนียมและเงื่อนไขของธนาคารหลังย้ายประเทศด้วย
ถ้าทำได้เรื่องเดียว
เปิดแฟ้มแรก แล้วเขียนรายชื่อหน่วยงาน กองทุน และบริษัทประกันที่ต้องแจ้ง
ทำทีละเรื่อง ไม่ต้องทำทุกอย่างในวันเดียวค่ะ
หากกำลังรับบำนาญผู้รอดชีวิตซึ่งส่งออกได้ตามสัญชาติของผู้เสียชีวิต จะไม่มีสิทธิขอคืนเงินสมทบ AHV ของตัวเองระหว่างที่สิทธินั้นยังมีอยู่ ตามแนวปฏิบัติ BSV (Rück) ข้อ 24 หากสิทธิบำนาญผู้รอดชีวิตสิ้นสุดเพราะย้ายภูมิลำเนาไปต่างประเทศ อาจยื่นขอคืนเงินสมทบของตัวเองได้เมื่อเข้าเงื่อนไขทั้งหมด ต้องให้ SAK ตรวจแยกจากการขอคืนเงินสมทบของผู้เสียชีวิต และห้ามคาดว่าจะได้รับบำนาญต่อพร้อมเงินสมทบคืน
ตรวจประเด็นสิทธิเมื่ออยู่ประเทศไทย: 5 ตุลาคม 2026 · [15] · [16]
แหล่งข้อมูลทางการ
- AHV/IV Informationsstelle — Merkblatt 3.03: Hinterlassenenrenten der AHV
- AHV/IV Informationsstelle — Merkblatt 880: Die Schweiz verlassen
- BSV — Anpassung der Witwen- und Witwerrenten
- Fedlex — AHVG Art. 18 และ 24, BVG Art. 19, ZGB
- Kanton Zürich — Erbschafts- und Schenkungssteuer
- Notariate Zürich — ผู้มีสิทธิรับมรดก
- Notariate Zürich — ทายาทร่วม
- Gerichte Zürich — การเปิดพินัยกรรม
- Gerichte Zürich — หนังสือรับรองทายาท
- Gerichte Zürich — öffentliches Inventar
- Kanton Zürich — การจัดสรรภาษีของทายาทร่วม
- Kanton Zürich — ค่าบำรุงรักษาและงานเพิ่มมูลค่า
- ESTV — ภาษีมรดกและของขวัญ
- Gerichte Zürich — การสละมรดก
- ZAS — ช่องทางยื่นบำนาญผู้รอดชีวิต แยกตามสัญชาติผู้เสียชีวิตและผู้รับ
- BSV — Rück ข้อ 24–25: การคืนเงินสมทบของผู้เป็นม่าย
คำศัพท์ใหม่ในบทนี้
- Witwenrente
- บำนาญแม่ม่าย
- güterrechtliche Auseinandersetzung
- การแบ่งทรัพย์สินระหว่างคู่สมรส ก่อนแบ่งมรดก
- Erbschein / Erbbescheinigung
- หนังสือรับรองทายาท ชื่อเรียกต่างกันตาม Kanton
- Grundstückgewinnsteuer
- ภาษีกำไรจากการขายอสังหาริมทรัพย์
เปิด Dictionary 4 ภาษา (Deutsch / Français / Italiano / ไทย) →
เนื้อหาเพื่อการศึกษา ไม่ใช่คำแนะนำเฉพาะบุคคล
กฎหมาย อัตรา แบบฟอร์ม และแนวปฏิบัติอาจเปลี่ยนแปลง โปรดตรวจกับหน่วยงานหรือสถาบันที่รับผิดชอบก่อนดำเนินการจริง