ป่วยจนทำงานไม่ได้ในสวิตเซอร์แลนด์ เงินจะมาจากไหน?

สวัสดีค่ะ วันนี้ฉันอยากชวนมาคุยถึงคนที่ไม่ได้หยุดทำงานเพราะไม่อยากทำ แต่เพราะสุขภาพไม่ไหวแล้ว บางคนมีภาวะซึมเศร้า วิตกกังวล นอนไม่หลับ หรือความเครียดรุนแรงจนทำงานไม่ไหว ระหว่างรักษาตัว ค่าเช่าบ้าน ค่าอาหารและค่าประกันสุขภาพยังต้องจ่าย ควรเริ่มจากใคร และเงินจะมาจากระบบไหน?

บทความนี้แยกสิทธิตามสถานะการทำงาน ความสามารถในการทำงาน และรายได้ที่เหลือ โดยอธิบายกฎที่ใช้ทั่วสวิตเซอร์แลนด์ก่อน แล้วใช้ Zürich เป็นตัวอย่างในการติดต่อหน่วยงานค่ะ

01 — ป่วยจนทำงานไม่ได้ ต้องพบแพทย์ที่ไหน?

หากอาการซึมเศร้า วิตกกังวล ความเครียด หรืออาการทางกายที่สัมพันธ์กับความเครียดกระทบชีวิตประจำวันหรือการทำงาน ควรเริ่มที่ Hausarzt (แพทย์ประจำตัว) เพื่อรับการประเมิน และอาจส่งต่อไปยัง Psychiater / Psychiaterin (จิตแพทย์) หรือ psychologische Psychotherapeutin / Psychotherapeut (นักจิตบำบัดด้านจิตวิทยา)

จิตแพทย์เป็นแพทย์และสามารถสั่งยาได้ตามความจำเป็น ส่วนนักจิตบำบัดด้านจิตวิทยาให้การรักษาด้วยจิตบำบัดตามคุณสมบัติที่กฎหมายกำหนด ไม่ใช่ทุกคนที่เครียดจะต้องหยุดงานทั้งหมด แพทย์จะประเมินความสามารถทำงานตามอาการจริง

02 — Arztzeugnis ใบรับรองแพทย์สำคัญอย่างไร?

Arztzeugnis (ใบรับรองแพทย์) ระบุช่วงเวลาและระดับ Arbeitsunfähigkeit (ความไม่สามารถทำงาน) ซึ่งอาจเป็น 100% หรือทำงานได้บางส่วน เช่น 50% หากทำงานได้บางส่วน ควรระบุข้อจำกัดด้านชั่วโมงหรือประสิทธิภาพให้ชัดเจน

• แจ้งนายจ้างทันทีเมื่อไม่สามารถไปทำงานได้ และส่งใบรับรองตามกฎของนายจ้างหรือสัญญา
• เก็บใบรับรองทุกฉบับและวันที่ต่ออายุ เพราะอาจใช้กับ KTG, RAV/ALK, IV หรือ Sozialdienst
• ใบรับรองแพทย์ที่ส่งนายจ้างโดยหลักไม่จำเป็นต้องบอกชื่อโรคหรือรายละเอียดการวินิจฉัยทั้งหมด รายงานละเอียดให้ส่งเฉพาะหน่วยงานที่มีสิทธิขอ

03 — ยังมีงานอยู่ แต่แพทย์ให้หยุดงาน ใครจ่ายเงิน?

กรณีนายจ้างมี Krankentaggeldversicherung (KTG)

KTG (ประกันเงินชดเชยระหว่างเจ็บป่วย) พบในสถานประกอบการหลายแห่ง แต่ไม่ได้มีเงื่อนไขเหมือนกันทุกบริษัท กรมธรรม์จำนวนมากให้เงินประมาณ 80% ของรายได้ที่ประกัน หลังพ้นช่วงรอ และบางกรมธรรม์คุ้มครอง 720 หรือ 730 วันภายในช่วง 900 วัน ต้องตรวจกรมธรรม์จริง สัญญาจ้าง และ GAV (สัญญาจ้างร่วม) ก่อนใช้ตัวเลขเหล่านี้

ควรถามนายจ้างว่าใครเป็นบริษัทประกัน ระยะรอกี่วัน ช่วงรอใครจ่าย รายได้ที่ใช้คิดเป็นเท่าไร ต้องส่งใบรับรองแพทย์เมื่อใด และหากสัญญาจ้างสิ้นสุดแล้วจะรักษาความคุ้มครองได้อย่างไร

กรณีไม่มี KTG ที่ใช้แทนหน้าที่ตามกฎหมาย

นายจ้างอาจยังมีหน้าที่ Lohnfortzahlung (จ่ายค่าจ้างต่อระหว่างเจ็บป่วย) ตามมาตรา 324a OR เมื่อเข้าเงื่อนไข โดยดูอายุงาน ระยะเวลาจ้าง สัญญา และเกณฑ์ในพื้นที่ เช่น Zürcher Skala อย่าใช้เวลาจ่ายค่าจ้างแบบเดียวกับทุกคน

04 — ตกงานอยู่แล้ว แล้วป่วยจนไม่สามารถทำงาน

ผู้ที่ได้รับ Arbeitslosenentschädigung (เงินชดเชยการว่างงาน หรือ ALE) โดยหลักต้องพร้อมรับงานที่เหมาะสมและมีความสามารถในการทำงานตามเงื่อนไข เมื่อป่วยต้องแจ้ง RAV (ศูนย์จัดหางาน) และ Arbeitslosenkasse (ALK — กองทุนประกันว่างงาน) พร้อมส่งเอกสารตามที่กำหนด

ตาม SECO ผู้เข้าเงื่อนไขอาจยังได้รับเงินว่างงานต่อใน 30 วันปฏิทินแรก ของการไม่สามารถทำงานเพราะเจ็บป่วย และรวมแล้วไม่เกิน 44 Taggelder ภายในกรอบสิทธิรับเงิน หากป่วยนานกว่านั้นต้องตรวจสิทธิประกันหรือความช่วยเหลืออื่น

หากแพทย์ประเมินว่ายังทำงานได้บางส่วน RAV/ALK จะพิจารณาความพร้อมทำงานและจำนวนสิทธิเป็นรายกรณี อย่าแจ้งว่าทำงานได้เต็มที่หากใบรับรองแพทย์ระบุข้อจำกัดไว้

05 — ป่วยระยะยาว ติดต่อ IV ได้ไหม?

Invalidenversicherung (IV — ประกันทุพพลภาพ) พิจารณาปัญหาสุขภาพทางร่างกายและจิตใจที่กระทบความสามารถทำงาน แต่ไม่ได้อนุมัติ IV-Rente เพียงเพราะได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นโรคซึมเศร้า IV เน้นการรักษางานเดิม การฟื้นฟู และการกลับไปทำงานก่อนพิจารณาบำนาญ

Früherfassung คืออะไร?

Früherfassung (การตรวจพบปัญหาแต่เนิ่น ๆ) ใช้ให้ IV ประเมินว่าจะช่วยได้อย่างไร SVA Zürich แนะนำให้พิจารณาเมื่อป่วยต่อเนื่องประมาณ 30 วัน หรือมีการลาป่วยระยะสั้นบ่อยครั้ง Früherfassung ไม่ใช่ IV-Anmeldung (การยื่นคำขอ IV อย่างเป็นทางการ)

IV ช่วยอะไรได้บ้าง?

• ให้คำปรึกษาและมาตรการช่วยรักษางานเดิม
• การฝึก ปรับงานหรือเปลี่ยนอาชีพเมื่อเข้าเงื่อนไข
• มาตรการช่วยกลับเข้าตลาดแรงงาน และ IV-Taggeld ระหว่างบางมาตรการ
• ประเมินบำนาญ IV-Rente หากเข้าเงื่อนไขทางกฎหมาย

สำหรับ IV-Rente โดยหลักต้องมีความไม่สามารถทำงานเฉลี่ย อย่างน้อย 40% เป็นเวลาหนึ่งปี โดยไม่ขาดตอนอย่างมีนัยสำคัญ และหลังจากนั้นยังมีความสูญเสียความสามารถหารายได้อย่างน้อย 40% สิทธิยังเกิดได้เร็วที่สุด หกเดือนหลังยื่น IV-Anmeldung และต้องครบเงื่อนไขอื่นด้วย จึงไม่ควรรอจนป่วยครบปีจึงเริ่มสอบถาม

06 — ไม่มีรายได้ระหว่างรอ KTG หรือ IV ทำอย่างไร?

หากยังไม่มีเงินว่างงาน เงินชดเชยระหว่างป่วยออกล่าช้า หรือรายได้ไม่พอใช้ สามารถติดต่อ Sozialdienst / Sozialamt (หน่วยงานช่วยเหลือทางสังคม) ของ Gemeinde (เทศบาล) ที่รับผิดชอบ เพื่อให้ตรวจสิทธิ Sozialhilfe (เงินช่วยเหลือทางสังคมตามความจำเป็น) ไม่จำเป็นต้องรอจน IV ตัดสินเสร็จจึงค่อยสอบถาม

หน่วยงานตรวจรายได้ เงินออม ทรัพย์สิน ภาระในครัวเรือน และสิทธิอื่นที่พึงได้รับ การมีใบรับรองแพทย์ไม่ได้แปลว่าได้รับ Sozialhilfe อัตโนมัติ แต่ไม่ใช่เหตุให้หมดสิทธิยื่นคำขอ

07 — ค่าจิตแพทย์และจิตบำบัด เบิกประกันพื้นฐานได้ไหม?

Grundversicherung (ประกันสุขภาพพื้นฐาน) คุ้มครองการรักษาปัญหาสุขภาพจิตที่เข้าเกณฑ์ รวมถึงการรักษาจากจิตแพทย์ และ psychologische Psychotherapie (จิตบำบัดด้านจิตวิทยา) ที่มีคำสั่งแพทย์ผู้มีคุณสมบัติตามกฎ และผู้ให้บริการได้รับอนุญาตให้เรียกเก็บผ่านประกันพื้นฐาน

• คำสั่งแพทย์ตามปกติครั้งแรก: สูงสุด 15 ครั้ง
• หลังแพทย์และนักจิตบำบัดแลกเปลี่ยนข้อมูล: อาจสั่งต่อได้อีกสูงสุด 15 ครั้ง
• การรักษาต่อหลังสะสม 30 ครั้ง: ต้องขออนุมัติค่าใช้จ่ายจากบริษัทประกัน (Kostengutsprache) ตามขั้นตอน
• การรักษาภาวะวิกฤตหรือการบำบัดระยะสั้นมีกฎเฉพาะ โดยแพทย์บางกลุ่มอาจสั่งการรักษาได้สูงสุด 10 ครั้งในครั้งแรก

แม้ประกันจ่าย ก็อาจมี Franchise (ค่าใช้จ่ายส่วนแรก) และ Selbstbehalt (ค่าใช้จ่ายร่วม) รวมถึงข้อกำหนด Hausarzt/HMO/Telmed การปรึกษาความเครียดทั่วไปที่ไม่เป็นการรักษาโรคไม่ได้อยู่ในความคุ้มครองประกันพื้นฐานทุกกรณี

08 — ตัวอย่าง 3 สถานการณ์

A: ยังทำงาน แต่แพทย์ให้หยุดงาน

ลูกจ้างได้รับใบรับรองแพทย์ว่าทำงานไม่ได้ทั้งหมดสี่สัปดาห์ ให้แจ้งนายจ้าง ตรวจ KTG หรือ Lohnfortzahlung และรักษาต่อ หากมีแนวโน้มป่วยยืดเยื้อควรสอบถาม Früherfassung กับ IV

B: กำลังรับ Taggeld จาก ALV

ผู้ตกงานที่ป่วยจนไม่พร้อมรับงาน ต้องแจ้ง RAV และ ALK ตรวจสิทธิช่วง 30 วัน/44 Taggelder และตรวจประกันอื่นหากอาการต่อเนื่อง ถ้าขาดเงินจำเป็นให้สอบถาม Sozialdienst

C: ไม่มีงาน ไม่มี KTG และไม่มีรายได้

เริ่มจากการรักษาและการประเมินแพทย์ ตรวจ IV หากสุขภาพกระทบความสามารถทำงานต่อเนื่อง พร้อมขอประเมิน Sozialhilfe ตาม Gemeinde อย่าคาดว่าจะได้รับเงิน RAV โดยอัตโนมัติ เพราะ ALV มีเงื่อนไขเงินสมทบและความพร้อมทำงาน

09 — ตัวอย่างหน่วยงานที่ติดต่อใน Zürich

• SVA Zürich / IV-Stelle: สอบถาม Früherfassung, IV และการกลับไปทำงาน หน้า SVA Zürich ↗
• RAV และ Arbeitslosenkasse Kanton Zürich: คนตกงานให้ติดต่อ RAV ตามรหัสไปรษณีย์ และ ALK ที่เลือกไว้ ค้นหา RAV ↗
• Sozialhilfe: ผู้ที่อยู่ Stadt Zürich ค้นหา Sozialzentrum ตามที่อยู่ได้ที่ หน้า Sozialhilfe เมือง Zürich ↗ ส่วนคนที่อยู่ Winterthur หรือ Gemeinde อื่นต้องติดต่อ Sozialdienst ในพื้นที่ตนเอง

10 — เอกสารที่ควรเตรียม

• พาสปอร์ตหรือบัตรประจำตัว Permit และเลข AHV
• Arztzeugnis ที่มี และรายงานการรักษาเฉพาะส่วนที่หน่วยงานมีสิทธิขอ
• สัญญาจ้าง หนังสือ Kündigung และสลิปเงินเดือนหากมี
• กรมธรรม์หรือเอกสาร KTG ของนายจ้าง หากมี
• เอกสาร RAV, ALK และ IV-Anmeldung หากยื่นแล้ว
• สัญญาเช่า บัตรประกันสุขภาพ รายการเดินบัญชี รายได้และทรัพย์สินสำหรับคำขอ Sozialhilfe

เก็บหลักฐานการส่งเอกสารและกำหนดเวลาทุกครั้ง เอกสารสุขภาพมีความอ่อนไหว จึงควรส่งผ่านช่องทางที่เหมาะสมแก่ผู้มีสิทธิรับเท่านั้น

11 — ผู้ถือ Permit B หรือ C ต้องระวังเรื่องใด?

KTG, ALV และ IV เป็นระบบประกันที่ต้องเข้าเงื่อนไข ไม่ใช่ Sozialhilfe ในความหมายเดียวกัน ส่วนการรับ Sozialhilfe อาจมีผลต่อการพิจารณาสถานะพำนักในบางกรณี แต่ ไม่ได้หมายความว่าจะเสีย Permit โดยอัตโนมัติ ต้องดูข้อเท็จจริงด้านสุขภาพ ระยะเวลารับเงิน ความสามารถหารายได้ และหลักความได้สัดส่วน ให้สอบถามหน่วยงานที่เกี่ยวข้องหากมีข้อกังวล

12 — ประโยคภาษาเยอรมันสำหรับขอความช่วยเหลือ

ขอให้แพทย์ประเมินความสามารถทำงาน: Ich habe seit einiger Zeit starke psychische Belastungen und kann nicht mehr richtig arbeiten. Ich möchte meine Arbeitsfähigkeit ärztlich abklären lassen.

สอบถาม IV: Ich bin seit längerer Zeit aus gesundheitlichen Gründen arbeitsunfähig. Ich möchte wissen, ob eine Früherfassung oder IV-Anmeldung sinnvoll ist.

ขอประเมิน Sozialhilfe: Ich bin aus gesundheitlichen Gründen arbeitsunfähig und habe nicht genug Geld für meinen Lebensunterhalt. Ich möchte Sozialhilfe beantragen und brauche Unterstützung beim Ausfüllen der Unterlagen.

สรุปท้ายบท

ถ้ายังเป็นลูกจ้าง ให้ตรวจ KTG/ค่าจ้างระหว่างป่วย; ถ้าอยู่ในระบบ ALV ให้แจ้ง RAV/ALK; ถ้าสุขภาพมีแนวโน้มกระทบงานระยะยาวให้สอบถาม IV; ถ้าเงินไม่พอใช้ให้ติดต่อ Sozialdienst ตาม Gemeinde โดยเร็วค่ะ การรักษาสุขภาพและการตรวจสิทธิทางการเงินควรทำควบคู่กัน

Dictionary 4 ภาษา — คำศัพท์ท้ายบท

• Arbeitsunfähigkeit · Incapacité de travail · Incapacità lavorativa — ความไม่สามารถทำงาน
• Arztzeugnis · Certificat médical · Certificato medico — ใบรับรองแพทย์
• Krankentaggeld · Indemnités journalières maladie · Indennità giornaliere di malattia — เงินรายวันระหว่างป่วย
• Invalidenversicherung · Assurance-invalidité · Assicurazione invalidità — ประกันทุพพลภาพ
• Früherfassung · Détection précoce · Rilevamento precoce — การตรวจพบปัญหาแต่เนิ่น ๆ
• Sozialhilfe · Aide sociale · Aiuto sociale — ความช่วยเหลือทางสังคม
• Psychotherapie · Psychothérapie · Psicoterapia — จิตบำบัด